Vriendschap
Een vriendschap met een autistisch brein ziet er soms anders uit. Anders, niet minder. Hoe je vrienden wordt en blijft, op een manier die voor jullie allebei werkt.
Eerst even gokken
Wat weet je al over vriendschap en autisme? Kies wat je denkt. Fout is niet erg.
Wat is vriendschap met een autistisch brein?
Een vriendschap is contact met iemand die je graag mag, en die jou graag mag. Bij het autistisch brein ziet dat er soms anders uit. Anders, niet minder.
Zie een vriendschap als een plant. De ene plant wil elke dag een beetje water. De andere wil één keer per week een grote gieter. Allebei groeien ze goed. Maar geef je een cactus elke dag water, dan gaat het mis.
Zo is het ook met vrienden. De een wil elke dag appen. De ander ziet je liever één keer per week, voor een lange wandeling. Geen van beide is fout. Het gaat erom dat je weet wat de ander nodig heeft.
Elke vriendschap heeft zijn eigen hoeveelheid water nodig.
Hoe het anders kan zijn
Hoe een vriendschap eruitziet, verschilt per persoon. Sommige autistische mensen hebben liever een paar goede vrienden dan veel. Sommigen doen liever samen iets dan alleen kletsen. Gamen, een hobby, een wandeling. Of praten over een onderwerp dat ze leuk vinden.
Contact, en je aanpassen aan anderen, kost een autistisch brein vaak meer energie. Daarom is er soms tijd alleen nodig, ook als het gezellig was. Dat betekent niet dat iemand je niet mag.
Waarom is het belangrijk?
Veel autistische mensen willen graag vrienden. Autistische meisjes net zo graag als andere meisjes. Maar vrienden maken gaat niet altijd vanzelf. Veel van de regels zijn ongeschreven.
Vriendschap is belangrijk. Wie zich eenzaam voelt, is vaker somber of angstig. Goede vrienden helpen daartegen.
Bij andere autistische mensen voelen veel autistische mensen zich beter begrepen. Maar vriendschap tussen een autistisch en een niet-autistisch brein kan ook heel goed. Als je weet wat de ander nodig heeft.
Wat weten we?
Over vriendschap en autisme is redelijk wat onderzoek gedaan.
| Wat | Wat we weten | Bron |
|---|---|---|
| Eenzaamheid | Bij autistische volwassenen hing eenzaamheid samen met meer somberheid en angst. Meer en betere vriendschappen hingen samen met minder eenzaamheid | Mazurek (2014) |
| Meisjes en jongens | Autistische meisjes wilden net zo graag vrienden als andere meisjes. Bij autistische jongens zagen vriendschappen er anders uit | Sedgewick e.a. (2016) |
| Onder elkaar | Bij andere autistische mensen voelden autistische volwassenen zich beter begrepen | Crompton e.a. (2020) |
| Interesses | Wie graag met een sterke interesse bezig was, voelde zich beter | Grove e.a. (2018) |
Eenzaamheid. Onderzoeker Micah Mazurek vroeg 108 autistische volwassenen naar eenzaamheid en vriendschap. Wie zich eenzaam voelde, was vaker somber of angstig. Wie meer en betere vrienden had, voelde zich minder eenzaam.
Meisjes en jongens. Onderzoeker Felicity Sedgewick sprak met jongeren op speciale scholen. Autistische meisjes wilden net zo graag vrienden als andere meisjes. Maar ze vertelden ook vaak over ruzie en buitensluiten binnen hun vriendschappen. Bij autistische jongens zagen vriendschappen er anders uit.
Onder elkaar. Onderzoeker Catherine Crompton sprak met 12 autistische volwassenen. Tijd met andere autistische mensen was makkelijker. Daar konden ze zichzelf zijn.
Probeer het zelf
Heb je een autistische vriend of vriendin? Vul de vriendschapskaart samen in. Zo weten jullie allebei wat de ander fijn vindt.
Wat je invult, blijft op dit apparaat.
Hoe pak je het aan?
Vrienden worden en blijven gaat makkelijker als je weet wat de ander nodig heeft. Een paar manieren.
Vandaag: vraag wat de ander fijn vindt
Vraag het gewoon: "Wil je liever appen of afspreken? En hoe vaak?" Een autistische vriend weet dat vaak heel precies.
Doe samen iets
Spreek af om iets te doen, niet alleen om te praten. Samen gamen, een spel, sporten, iets maken. Het gesprek komt dan vaak vanzelf.
Deel een interesse
Vraag naar waar de ander van houdt. Luister, en stel vragen. Een sterke interesse is vaak waar iemand het meest blij van wordt.
Maak duidelijke afspraken
Spreek een dag, een tijd en een plek af. "Zaterdag om 2 uur bij mij" is beter dan "we zien elkaar wel". Zeg op tijd als het niet doorgaat.
Laat ruimte voor rust
Neem het niet persoonlijk als je vriend even geen contact wil, of eerder weggaat. Dat is vaak hersteltijd. Zeg dat het oké is.
Herken je dit?
Drie mensen, drie planten. Kijk wat er gebeurt als iemand het verkeerde water geeft, en wat er gebeurt als ze weten wat de ander nodig heeft.
Casus 1Lotte en Mila, groep 8
Lotte (11) is autistisch. Mila wil vriendinnen zijn. In de pauze wil Mila met een groepje kletsen. Lotte loopt weg. Mila denkt: ze vindt me niet aardig.
Mila geeft het op.
Lotte vond Mila wel aardig. Ze vond het groepje te druk, en wist niet waarover ze moest praten.
Mila vraagt Lotte om samen te tekenen in de pauze. Met z'n tweeën. Lotte laat haar tekeningen van paarden zien.
Ze doen samen iets, met z'n tweeën, over iets wat Lotte leuk vindt.
Casus 2Kevin en Sam, 16 jaar
Kevin en Sam zijn vrienden. Sam is autistisch. Na een feest appt Sam twee dagen niet terug. Kevin denkt dat Sam boos is.
Kevin stuurt tien appjes: "Ben je boos?" "Wat is er?"
Sam was niet boos. Hij was moe van het feest. Tien appjes maken het drukker.
Kevin en Sam spreken af: na een feest heeft Sam een dag rust nodig. Sam stuurt dan één appje: "Ben even moe. Spreken we maandag?"
Kevin weet waar hij aan toe is. Sam kan rusten zonder dat de vriendschap eronder lijdt.
Casus 3Nora, nieuw in de stad
Nora (27) is autistisch en net verhuisd voor haar werk. Ze kent niemand. Ze voelt zich eenzaam.
Haar moeder zegt: "Ga gewoon eens naar een feestje."
Een feestje met onbekenden kost Nora veel energie. Ze komt er moe en alleen van terug.
Nora gaat naar een bordspellenclub, elke donderdag. Daar zijn dezelfde mensen, met een vaste activiteit. Ze vindt ook contact met andere autistische mensen via de NVA.
Elke week dezelfde mensen en hetzelfde spel. Zo groeit contact langzaam, op een manier die bij Nora past.
Past het niet?
Vriendschap loopt niet altijd zoals je hoopt.
- Je vriend is heel eerlijk"Ik vind je trui lelijk."Vaak is dat geen onaardigheid, maar eerlijkheid. Zeg gerust wat je ervan vindt: "Dat vind ik niet leuk om te horen."
- Je wilt meer contact dan je vriendBespreek het. Zoek een tussenweg, bijvoorbeeld één vaste afspraak per week.
- Je vriend praat alleen over één onderwerpVraag of jullie om de beurt over iets kunnen praten. Zeg het duidelijk, zonder hint.
- Er is ruzie of iemand wordt buitengeslotenNeem het serieus. Vraag wat er gebeurd is, en praat erover met iemand die je vertrouwt.
Voor jou
Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.
Iemand om me heen
Vraag wat je vriend fijn vindt, en zeg wat jij fijn vindt. Doe samen iets. Neem stilte of een pauze niet persoonlijk. Een vriendschap kan anders zijn, en toch heel goed.
Ouder of verzorger
Help je kind om iemand te vinden met dezelfde interesse. Een club of hobby werkt vaak beter dan een groot feest. Een paar goede vrienden is genoeg. Let op ruzie of buitensluiten, ook als je kind er niet zelf over begint.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Een rustig pauze-alternatief helpt, zoals een spelletjesclub of de bibliotheek. Koppel leerlingen met dezelfde interesse. Let op buitensluiten, ook als het niet opvalt.
Basisschool
Spelen met z'n tweeën is vaak makkelijker dan in een groep. Een vast spel in de pauze geeft houvast.
Middelbare school
Vriendschappen worden ingewikkelder: groepjes, appgroepen, feestjes. Een club rond een interesse helpt om vrienden te vinden die bij je passen.
Studie
Een introductieweek is vaak druk en vol feestjes. Zoek een vereniging of club rond een hobby. Daar zie je elke week dezelfde mensen.
Werk
Collega's kunnen vrienden worden, maar het hoeft niet. Een lunchwandeling of een vaste koffie met één collega is vaak fijner dan een borrel.
Mythes & valkuilen
Over vriendschap en autisme hoor je dingen die niet kloppen. Hier zijn er drie, met wat wel klopt.
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Autistische mensen willen geen vrienden. | Nee | Veel autistische mensen willen graag vrienden. Autistische meisjes wilden net zo graag vrienden als andere meisjes. |
| Een vriendschap met weinig contact is geen echte vriendschap. | Nee | Een vriendschap kan anders zijn, en toch goed. Het gaat om wat jullie allebei fijn vinden. |
| Wie tijd alleen nodig heeft, vindt je niet aardig. | Nee | Contact kost een autistisch brein vaak meer energie. Tijd alleen is dan hersteltijd. |
Hulp nodig?
Voel je je eenzaam, of loopt een vriendschap steeds mis? Je hoeft het niet alleen op te lossen.
- Iemand die je vertrouwt
- een ouder, een broer of zus, een mentor.
- Op school of studie
- de mentor, de intern begeleider (IB'er) of de studentendecaan. Vooral bij buitensluiten of pesten.
- De huisarts
- als je je lang eenzaam of somber voelt.
- De NVA
- de Nederlandse Vereniging voor Autisme, op autisme.nl. Daar vind je contact met andere autistische mensen.
- De Kindertelefoon
- ben je jonger dan 18? Het nummer staat onderaan de pagina.
Samenhang
Lees eerst
- Anders communicerenwaarom een gesprek anders kan lopen
Verwant
- Sociale situatieszinnen klaarhebben, en hersteltijd
- Duidelijk communicerenzeg wat je bedoelt
- Je energiewaarom contact lepels kost
Hierna
- Overstappennaar een nieuwe school, opleiding of baan
- Je eigen planalles bij elkaar
Bronnen
- onderzoekCrompton e.a. (2020). 'I never realised everybody felt as happy as I do when I am around autistic people': A thematic analysis of autistic adults' relationships with autistic and neurotypical friends and family. Autism 24(6), 1438-1448.Gesprekken met 12 autistische volwassenen. Tijd met andere autistische mensen was makkelijker, en ze voelden zich beter begrepen. Bij niet-autistische mensen moesten ze zich vaker aanpassen. Bij andere autistische mensen konden ze zichzelf zijn.
- onderzoekSedgewick e.a. (2016). Gender Differences in the Social Motivation and Friendship Experiences of Autistic and Non-autistic Adolescents. Journal of Autism and Developmental Disorders 46(4), 1297-1306.Jongeren in het speciaal onderwijs. Autistische meisjes wilden net zo graag vrienden als niet-autistische meisjes, met even goede vriendschappen. Bij autistische jongens zagen vriendschappen er anders uit. Autistische meisjes vertelden vaak over ruzie en buitensluiten binnen hun vriendschappen.
- onderzoekMazurek (2014). Loneliness, friendship, and well-being in adults with autism spectrum disorders. Autism 18(3), 223-232.Een vragenlijst bij 108 autistische volwassenen. Eenzaamheid hing samen met meer somberheid en angst. Meer en betere vriendschappen hingen samen met minder eenzaamheid.
- onderzoekGrove e.a. (2018). Special interests and subjective wellbeing in autistic adults. Autism Research 11(5), 766-775.Ongeveer twee op de drie autistische volwassenen had een sterke interesse. Wie er graag mee bezig was, voelde zich beter. Heel erg veel ermee bezig zijn, hing juist samen met minder welzijn.
- onderzoekHull e.a. (2017). "Putting on My Best Normal": Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions. Journal of Autism and Developmental Disorders 47(8), 2519-2534.92 autistische volwassenen over camoufleren: hun autisme verbergen om erbij te horen. Dat kostte veel, onder meer uitputting.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 8 vragen. Heb je er 6 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van autistische mensen. Deze cursus legt uit wat autisme is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.