Je energie
Elke dag heb je een aantal lepels energie. Wat kost lepels, wat geeft ze terug, en hoe plan je je dag zo dat je niet tekortkomt.
Dit komt uit de ervaring van autistische mensen, niet uit onderzoek. Veel mensen hebben er iets aan. Kijk of het bij jou past.
Eerst even gokken
Wat weet je al over energie bij autisme? Kies wat je denkt. Fout is niet erg.
Wat is je energie?
Je energie is wat je op een dag kunt doen voordat je op bent. Bij het autistisch brein kosten veel dingen extra energie. Daarom loont het om je energie te plannen.
Stel je voor dat je elke ochtend een bakje met lepels krijgt. Bijvoorbeeld twaalf. Alles wat je doet, kost lepels. Douchen kost er één. Een drukke les kost er twee. Een feestje kost er misschien vier.
Zijn je lepels op? Dan ben je op. Ook als het pas drie uur 's middags is. En leen je lepels van morgen? Dan begin je morgen met minder.
Je lepels zijn op een dag beperkt. Plan ze, voordat ze op zijn.
Sommige dingen geven lepels terug. Bijvoorbeeld rust, een wandeling, of bezig zijn met iets waar je veel van houdt. Ook die zet je in je planning.
Het aantal lepels is een beeld, geen meting. Twaalf is een voorbeeld. Kies zelf een getal dat bij jou past.
Wat doet het autistisch brein?
Het autistisch brein besteedt lepels aan dingen die een ander bijna niets kosten. Drie voorbeelden.
Prikkels. Prikkels komen vaak harder binnen. Een drukke kantine of een zoemende lamp kost dan lepels. Ook als je er niets mee doet.
Camoufleren. Veel autistische mensen verbergen hun autisme om erbij te horen. Ze doen alsof een gesprek vanzelf gaat. Dat kost veel lepels.
Veranderingen. Een plan dat verandert, kost lepels. Je brein moet de hele dag opnieuw indelen.
Daarom kan een gewone schooldag of werkdag al je lepels kosten. Thuis heb je er dan geen meer over. Dat is geen luiheid. Je lepels zijn op.
Wat weten we?
Over energie bij autisme is nog weinig onderzoek gedaan. De lepels zijn een beeld om erover te praten, geen uitkomst van onderzoek. Wel weten we iets over wat lepels kost en wat ze teruggeeft.
| Wat | Wat we weten | Bron |
|---|---|---|
| Camoufleren | Je autisme verbergen kost veel energie, en kan je uitputten | Hull e.a. (2017) |
| Prikkels | Autistische volwassenen hebben vaker last van gewone prikkels | Tavassoli e.a. (2014) |
| Opstapelen | Een autistische burn-out ontstaat als de last zich lange tijd opstapelt | Raymaker e.a. (2020) |
| Interesses | Wie graag met een sterke interesse bezig is, voelt zich beter. Heel erg veel kan juist minder goed zijn | Grove e.a. (2018) |
Opstapelen. Onderzoeker Dora Raymaker sprak 19 autistische volwassenen over autistische burn-out. Ze vertelden: de last stapelt zich op, en er is geen tijd om bij te komen. Dan raak je langdurig uitgeput. Wat hielp: steun, rust, minder verwachtingen, en minder camoufleren.
Interesses. Onderzoekers rond Rebecca Grove en Sander Begeer vroegen autistische volwassenen naar hun interesses. Ongeveer twee op de drie had een sterke interesse. Wie daar graag mee bezig was, voelde zich beter. Maar wie er heel erg veel mee bezig was, voelde zich juist minder goed.
Uit ervaring. Ook de NHS noemt je interesse, bewegen en rust als dingen die je energie teruggeven. Dat is ervaringskennis.
Probeer het zelf
Vul de energiemeter in voor een gewone dag. Bijvoorbeeld gisteren, of morgen. Kies per activiteit wat hij kost of geeft. Je ziet meteen hoeveel lepels je overhoudt.
Wat je invult, blijft op dit apparaat.
Hoe pak je het aan?
Je kunt je lepels niet vermeerderen met een trucje. Maar je kunt ze wel slimmer verdelen.
Vandaag: tel je lepels
Kijk vanavond terug op je dag. Schrijf op wat je deed, en wat het kostte of gaf. Gebruik de energiemeter, of een papier.
Doe dat een week lang. Dan zie je wat jou de meeste lepels kost.
Plan je dag vooraf
Kijk 's avonds naar de dag van morgen. Tel de lepels die het kost. Kom je tekort? Dan kun je drie dingen doen:
- Weglaten
- wat hoeft niet, of kan iemand anders doen?
- Verplaatsen
- wat kan naar een rustigere dag?
- Terugverdienen
- waar plan je een moment dat lepels teruggeeft?
Houd lepels achter
Plan niet al je lepels in. Houd er een paar over voor wat onverwacht komt. Een plan dat verandert, kost ook lepels.
Verdien lepels terug
Zet momenten in je dag die lepels teruggeven. Wat dat is, verschilt per persoon. Bijvoorbeeld:
- even alleen zijn, op een rustige plek;
- een stuk wandelen of fietsen;
- bezig zijn met je interesse, maar niet de hele avond;
- een tijd niet camoufleren, thuis of bij iemand die je kent.
Vertel het aan iemand
Laat je energiemeter zien aan iemand die je vertrouwt. Zo snapt die persoon waarom je na school niet meer mee wilt. Of waarom je na een feestje een rustige dag nodig hebt.
Herken je dit?
Drie mensen, drie keer een bakje lepels. Kijk wat er gebeurt als ze niet plannen, en wat er gebeurt als ze dat wel doen.
Casus 1Yara, 2 havo
Yara is 13. Na school is ze elke dag heel moe. Ze ligt op de bank en wil niets meer. Haar moeder vindt dat ze lui is.
Haar moeder zegt: "Kom op, ga even naar buiten met vrienden. Dan krijg je weer energie."
Yara's lepels zijn na school al op. Afspreken met vrienden kost nog meer lepels. Morgen begint ze met minder.
Yara vult een week de energiemeter in. Samen met haar moeder zien ze: de schooldag kost tien van de twaalf lepels. Ze spreken af: na school eerst een uur rust. Op woensdagmiddag spreekt ze met één vriendin af.
Yara houdt lepels over. En haar moeder snapt nu dat het geen luiheid is.
Casus 2Bram, eerste jaar mbo
Bram is 17. Op maandag heeft hij stage, op dinsdag school, en elke avond werkt hij in een supermarkt. Op vrijdag is hij zo moe dat hij ziek thuisblijft.
Bram denkt dat hij gewoon harder moet doorzetten. Hij gaat ook in het weekend werken.
Elke dag leent Bram lepels van de volgende dag. Op vrijdag is er niets meer over. Hoe langer hij doorgaat, hoe groter het tekort.
Bram plant zijn week met de energiemeter. Hij ziet dat werken na de stage te veel is. Hij vraagt zijn baas om twee avonden minder.
Bram heeft weer lepels over. Hij hoeft zich op vrijdag niet meer ziek te melden.
Casus 3Linda, op haar werk
Linda is 42. Op haar werk doet ze alles goed. Ze praat mee bij de koffie en lacht om grapjes. Thuis is ze elke avond uitgeput.
Linda denkt dat ze gewoon slecht slaapt. Ze gaat eerder naar bed.
Slapen helpt een beetje. Maar Linda camoufleert de hele dag. Dat kost de meeste lepels.
Linda luncht een paar dagen per week alleen, met een boek. Bij één collega die ze vertrouwt, hoeft ze niet te doen alsof.
Linda hoeft minder te camoufleren. Ze houdt 's avonds lepels over.
Past het niet?
Lepels tellen helpt veel mensen. Maar soms loopt het anders.
- Je weet niet wat iets kostJe merkt pas achteraf dat je moe bent.Tel een paar weken achteraf. Na een tijd zie je het vooraf.
- Je kunt niets weglatenSchool of werk moet gewoon.Kijk naar de kleine dingen. Een rustige plek in de pauze kan al een lepel schelen.
- Het tellen zelf kost lepelsJe wordt er onrustig van.Tel alleen de grote dingen. Of tel één week, en stop dan.
- Je bent elke dag op, ook na rustJe lepels komen niet meer terug.Dan is er misschien meer aan de hand. Praat erover met je huisarts.
- Iemand gelooft je niet"Je doet toch bijna niks?"Laat je energiemeter zien. Of laat iemand deze les lezen.
Voor jou
Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.
Zelf
Moe zijn na een gewone dag is geen luiheid. Je brein besteedt lepels aan dingen die je niet ziet. Je mag je lepels plannen, en nee zeggen tegen wat te veel is.
Ouder of verzorger
Is je kind na school op? Dan zijn de lepels waarschijnlijk op. Plan samen rust na school, en verdeel afspraken over de week. Vul de energiemeter samen in. Laat je kind zelf kiezen wat lepels geeft.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Een leerling of collega die laat in de dag minder kan, is vaak door de lepels heen. Zet het zware werk vroeg op de dag. Geef een rustige plek in de pauze. Kondig veranderingen op tijd aan: dat bespaart lepels.
Middelbare school
Een schooldag met wisselende lokalen en een drukke kantine kost veel lepels. Plan huiswerk niet direct na school. Eerst rust, dan werk.
Mbo, hbo of universiteit
Studie, stage, een bijbaan en vrienden: samen kost dat vaak meer lepels dan je hebt. Plan per week, niet per dag. Een studentendecaan kan helpen met een lichter rooster.
Werk
Overleggen, een open kantoor en praatjes bij de koffie kosten lepels. Vraag om een rustige werkplek of thuiswerkdagen. Plan na een drukke dag een rustige.
Mythes & valkuilen
Over energie hoor je dingen die niet kloppen. Hier zijn er vier, met wat wel klopt.
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Moe na een gewone dag is luiheid. | Nee | Het autistisch brein besteedt lepels aan prikkels, camoufleren en veranderingen. Dat zie je niet aan de buitenkant. |
| Als je doorzet, krijg je vanzelf meer energie. | Nee | Wie steeds lepels leent van morgen, krijgt een steeds groter tekort. Dat kan uitlopen op een burn-out. |
| Met je interesse bezig zijn is tijdverspilling. | Nee | Voor veel autistische mensen geeft het juist energie terug. Wel met mate: heel erg veel kan ook minder goed zijn. |
| Slapen lost alles op. | Nee | Slaap helpt. Maar als je elke dag camoufleert of veel prikkels krijgt, is slapen niet genoeg. |
Hulp nodig?
Kom je steeds lepels tekort? Je hoeft het niet alleen op te lossen.
- Iemand die je vertrouwt
- een ouder, een vriend, een broer of zus. Laat je energiemeter zien.
- Op school of studie
- je mentor of de studentendecaan. Vraag naar een rustiger rooster of een rustige plek.
- Op je werk
- je leidinggevende of de bedrijfsarts. Samen kun je je werk anders indelen.
- De huisarts
- als je elke dag uitgeput bent, ook na rust.
- De NVA
- de Nederlandse Vereniging voor Autisme, op autisme.nl. Voor informatie en contact met anderen.
Samenhang
Lees eerst
- Wat is autisme?prikkels komen anders binnen bij het autistisch brein
Verwant
- Overprikkelingals er te veel tegelijk binnenkomt
- Camouflerenwaarom verbergen zoveel lepels kost
Hierna
- Autistische burn-outals je lange tijd lepels tekortkomt
- Voorspelbaarheidminder veranderingen, minder lepels
Bronnen
- onderzoekRaymaker e.a. (2020). "Having All of Your Internal Resources Exhausted Beyond Measure and Being Left with No Clean-Up Crew": Defining Autistic Burnout. Autism in Adulthood 2(2), 132-143.Gesprekken met 19 autistische volwassenen en 19 teksten van internet. Autistische burn-out: langdurige uitputting, dingen niet meer kunnen, en minder tegen prikkels kunnen. Het ontstaat als de last zich opstapelt. Herstel: steun, rust, minder verwachtingen en minder camoufleren.
- onderzoekHull e.a. (2017). "Putting on My Best Normal": Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions. Journal of Autism and Developmental Disorders 47(8), 2519-2534.92 autistische volwassenen over camoufleren: hun autisme verbergen om erbij te horen. Dat kostte veel, onder meer uitputting.
- onderzoekTavassoli e.a. (2014). Sensory over-responsivity in adults with autism spectrum conditions. Autism 18(4), 428-432.221 autistische en 181 niet-autistische volwassenen. De autistische groep had meer last van gewone prikkels, bij elk zintuig: zien, horen, voelen, ruiken, proeven en het gevoel van je lichaam.
- onderzoekGrove e.a. (2018). Special interests and subjective wellbeing in autistic adults. Autism Research 11(5), 766-775.Ongeveer twee op de drie autistische volwassenen had een sterke interesse. Wie er graag mee bezig was, voelde zich beter. Heel erg veel ermee bezig zijn, hing juist samen met minder welzijn.
- richtlijnLeicestershire Partnership NHS Trust (2025). What are autistic meltdowns and shutdowns?. Autism Space, laatst gewijzigd 28 april 2025.Een meltdown is controle verliezen, een shutdown is dichtklappen; allebei door te veel tegelijk, en geen driftbui. Wat helpt: rust, tijd, minder prikkels, en vooraf afspreken wat helpt.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 8 vragen. Heb je er 6 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van autistische mensen. Deze cursus legt uit wat autisme is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.