Je eigen plan
Alles bij elkaar. Met het kompas vind je de les die je nu nodig hebt. In je paspoort zet je wat helpt, wat lastig is en hoe anderen kunnen helpen. Jij kiest wie het ziet.
Dit komt uit de ervaring van autistische mensen, niet uit onderzoek. Veel mensen hebben er iets aan. Kijk of het bij jou past.
Eerst even gokken
Wat weet je al over een eigen plan? Kies wat je denkt. Fout is niet erg.
Wat is je eigen plan?
In deze cursus heb je veel ingevuld. Je prikkelprofiel. Je noodplan. Je scriptbank. Je werkkaart. Je eigen plan zet dat bij elkaar, op één plek.
Het heeft twee delen. Het kompas helpt je de les te vinden die je nu nodig hebt. Het paspoort is een overzicht van jou. Wat helpt, wat lastig is, en hoe anderen je kunnen helpen.
Zie het paspoort als een echt paspoort. Het zegt wie je bent. Je laat het zien als dat nodig is. Bijvoorbeeld aan een nieuwe mentor of leidinggevende. En jij bepaalt aan wie.
Je paspoort is van jou. Jij kiest wat erin staat, en wie het ziet.
Het kompas
Weet je niet waar je moet beginnen? Beantwoord een paar vragen. Dan krijg je een link naar de les die past.
Wat je invult, blijft op dit apparaat.
Waarom een paspoort?
Elk autistisch brein is anders. Een nieuwe mentor, docent of collega weet niet wat bij jou speelt. Dan moet je het elke keer opnieuw uitleggen. Dat kost energie.
Met een paspoort heb je het al op papier. Je hoeft het niet ter plekke te bedenken. En de ander kan het teruglezen.
Je kunt het ook voor jezelf gebruiken. Wat helpt mij? Wat kost energie? Zo leer je jezelf beter kennen. En je kunt het bijwerken als er iets verandert.
Wat weten we?
Over paspoorten voor autistische mensen is nog weinig onderzoek. Het bewijs staat daarom op ervaring.
| Wat | Wat we weten | Bron |
|---|---|---|
| Een paspoort voor onderzoek | Hielp het contact. Je kiest zelf hoeveel je vertelt. Het moest flexibel zijn, en loste niet alles op | Ashworth e.a. (2021) |
| Een communicatiepaspoort | Mensen schreven wat ze fijn vonden, wat lastig was, en hun sterke kanten. Begeleiders begrepen hen beter | Li e.a. (2025) |
| Op school | Wat hielp: begrepen worden, en zelf invloed hebben op wat je nodig hebt | McKinlay e.a. (2025) |
| Vertellen | Als mensen weten wat lastig is, kunnen ze helpen | Thuisarts |
Een paspoort voor onderzoek. Een autistisch lid van een onderzoeksteam bedacht een paspoort. Autistische volwassenen konden daarin vooraf over zichzelf vertellen. Ze kozen zelf hoeveel. Het paspoort hielp het contact. Maar het loste niet alles op, en het moest flexibel zijn.
Een communicatiepaspoort. In een ander onderzoek vulden 38 mensen een communicatiepaspoort in, ook mensen met veel autistische kenmerken. Ze schreven wat ze fijn vonden in contact, welke prikkels lastig waren, en wat ze nodig hadden. Ook hun sterke kanten. Begeleiders begrepen hen daardoor beter. Belangrijk: het paspoort moet je af en toe bijwerken.
Probeer het zelf
Maak je paspoort. Vul de vragen bovenaan in. Daaronder staat wat je eerder op kaarten invulde. Kies wat erin komt. Download of druk het af.
Wat je invult, blijft op dit apparaat.
Hoe pak je het aan?
Een paar stappen om je eigen plan te maken en te gebruiken.
Vandaag: vul het kompas in
Waar zit je nu mee? Volg het kompas, en lees de les die past. Je hoeft niet alles tegelijk te doen.
Vul eerst de kaarten in
Je paspoort haalt op wat je eerder invulde. Heb je dat nog niet gedaan? Begin met je prikkelprofiel en je noodplan. Die zeggen het meest.
Kies wat erin komt
Niet alles hoeft erin. Kies per onderdeel. Voor een nieuwe mentor misschien je prikkelprofiel en je noodplan. Voor een werkgever misschien alleen wat je nodig hebt.
Geef het aan wie je wilt
Druk het af, of stuur het als bestand. Bespreek het, het liefst in een rustig gesprek. Vraag of de ander nog vragen heeft.
Werk het bij
Wat helpt, kan veranderen. Kijk elk half jaar, of na een overstap, of het nog klopt.
Herken je dit?
Drie mensen, drie paspoorten. Kijk wat er gebeurt zonder, en wat er gebeurt met.
Casus 1Yara, naar de brugklas
Yara is 12 en gaat naar de brugklas. Op de basisschool wist de juf precies wat ze nodig had. Op de nieuwe school weet niemand iets.
Haar ouders vertellen het in een gesprek. De mentor knikt, maar vergeet de helft.
Alleen vertellen is snel vergeten. En de mentor kan het niet doorgeven aan andere docenten.
Yara maakt met haar ouders een paspoort. Met haar prikkelprofiel, haar noodplan, en wat helpt in de klas. De mentor deelt het, met toestemming, met haar docenten.
Iedereen kan het teruglezen. Yara hoeft het niet steeds opnieuw uit te leggen.
Casus 2Bram, weet niet waar hij moet beginnen
Bram is 17 en kreeg net de diagnose. Hij heeft veel vragen, maar weet niet waar hij moet beginnen.
Bram leest van alles op internet. Hij raakt overweldigd.
Te veel informatie tegelijk. En niet alles klopt.
Bram volgt het kompas. Hij is vaak moe, al weken. Het kompas stuurt hem naar de les over energie, en dan naar die over burn-out.
Bram begint bij wat nu speelt. Stap voor stap.
Casus 3Linda, een nieuwe leidinggevende
Linda is 44. Ze krijgt een nieuwe leidinggevende. De vorige wist wat ze nodig had: een vaste plek en instructies op papier.
Linda wacht af, en hoopt dat het goed gaat.
De nieuwe leidinggevende weet het niet. Er veranderen dingen die voor Linda belangrijk zijn.
Linda kiest uit haar paspoort wat ze kwijt wil: haar werkkaart en wat helpt. Niet haar noodplan. Ze bespreekt het in een kort gesprek.
De leidinggevende weet wat Linda nodig heeft. En Linda heeft zelf gekozen wat ze deelt.
Past het niet?
Een eigen plan helpt veel mensen. Maar soms loopt het anders.
- Je wilt niet dat iemand het zietDat hoeft ook niet. Je kunt het paspoort alleen voor jezelf gebruiken.
- Iemand leest het nietBespreek het in een kort gesprek. Kies de drie belangrijkste punten.
- Het klopt niet meerWerk het bij. Wat helpt, kan veranderen.
- Je weet niet wat je moet invullenBegin met één kaart, bijvoorbeeld je prikkelprofiel. Vul de rest later in, of samen met iemand die je goed kent.
Voor jou
Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.
Zelf
Je paspoort is van jou. Begin klein, met één of twee kaarten. Jij kiest wat erin komt, en wie het ziet. Werk het bij als er iets verandert.
Ouder of verzorger
Maak het paspoort samen met je kind. Laat je kind zelf kiezen wat erin komt, zeker als het ouder wordt. Neem het mee bij een overstap.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Krijg je een paspoort? Lees het, en vraag wat het belangrijkst is. Deel het alleen met toestemming. Vraag na een tijdje of het nog klopt.
Basisschool
Vul het paspoort samen met je ouders in. Geef het aan je juf of meester aan het begin van het schooljaar.
Middelbare school
Geef je paspoort aan je mentor. Vraag of die het, met jouw toestemming, deelt met je docenten.
Studie
Neem je paspoort mee naar de studentendecaan. Het helpt bij het aanvragen van aanpassingen.
Werk
Kies zelf wat je deelt met je leidinggevende. Je werkkaart en wat helpt zijn vaak genoeg.
Mythes & valkuilen
Over een paspoort hoor je dingen die niet kloppen. Hier zijn er drie, met wat wel klopt.
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| In een paspoort moet alles staan. | Nee | Jij kiest wat erin komt, en hoeveel. |
| Een paspoort maak je één keer. | Nee | Wat helpt, kan veranderen. Werk het af en toe bij. |
| Met een paspoort is alles opgelost. | Nee | Het helpt het contact, maar het lost niet alles op. Een gesprek blijft belangrijk. |
Hulp nodig?
Weet je niet waar je moet beginnen, of gaat het niet goed? Je hoeft het niet alleen op te lossen.
- Iemand die je vertrouwt
- een ouder, een vriend, een broer of zus. Vul het paspoort samen in.
- Op school of studie
- je mentor, de intern begeleider (IB'er) of de studentendecaan.
- Op je werk
- je leidinggevende, de bedrijfsarts, of een jobcoach.
- De huisarts
- als het al lang niet goed gaat.
- De NVA
- de Nederlandse Vereniging voor Autisme, op autisme.nl.
Samenhang
Lees eerst
- Je prikkelprofielper zintuig wat te veel is, en wat helpt
- Overprikkelingmet je noodplan
Verwant
- Vertellen of nietaan wie vertel je het, en wat?
- Hulp regelenhet gesprek voorbereiden
Hierna
- Wat is autisme?terug naar het begin, of geef de cursus aan iemand anders
Bronnen
- onderzoekAshworth e.a. (2021). Toward Empathetic Autism Research: Developing an Autism-Specific Research Passport. Autism in Adulthood 3(3), 280-288.Een paspoort waarmee autistische volwassenen onderzoekers vooraf over zichzelf vertellen. Bedacht door een autistisch teamlid, naar het voorbeeld van paspoorten voor de dokter. Je kiest zelf hoeveel je vertelt. Het hielp het contact, maar loste niet alles op, en moest flexibel zijn.
- onderzoekLi e.a. (2025). "Don't talk to me like I am an illness": exploring patients' needs using the communication passport in an eating disorder service. Neuropsychiatrie 39(1), 28-35.38 ingevulde communicatiepaspoorten, ook van mensen met veel autistische kenmerken. Mensen schreven wat ze fijn vonden in contact, welke prikkels lastig waren, wat ze nodig hadden, en ook hun sterke kanten. Het paspoort hielp begeleiders om iemand beter te begrijpen. Het moet regelmatig bijgewerkt worden.
- onderzoekMcKinlay e.a. (2025). A systematic review: Which psycho-social-environmental factors do autistic students identify as being important for positive experiences in mainstream secondary school?. Autism 29(3), 566-578.36 onderzoeken met de woorden van autistische jongeren en volwassenen zelf. Wat hielp op de middelbare school: begrepen en geaccepteerd worden door docenten en klasgenoten, zelf invloed hebben op prikkels en contact, en boeiende activiteiten.
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Ik heb autisme. Thuisarts.nl, laatst gewijzigd 9 februari 2026.Autisme is aangeboren en gaat niet over met een behandeling. Het kan ook positieve kanten hebben, zoals creatief denken en trouw zijn.
- onderzoekRomualdez, Walker en Remington (2021). Autistic adults' experiences of diagnostic disclosure in the workplace: Decision-making and factors associated with outcomes. Autism & Developmental Language Impairments 6.Gesprekken met 24 autistische volwassenen over vertellen op het werk. Het liep soms goed en soms niet. Het hing af van hoeveel collega's over autisme wisten, of er aanpassingen kwamen, en van de sfeer in het bedrijf.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 8 vragen. Heb je er 6 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van autistische mensen. Deze cursus legt uit wat autisme is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.