Je prikkelprofiel

Wat weet je al over prikkels? Kies wat je denkt. Fout is niet erg.

Een prikkelprofiel is een overzicht van hoe prikkels bij jou binnenkomen, per zintuig. Waar komt te veel binnen? Waar te weinig? En wat zoek je juist op? Als je dat weet, kun je er iets aan doen.

Zie het als een mengpaneel, zoals een dj dat heeft. Er zit een schuif voor elk zintuig. Bij jou staat de schuif voor geluid misschien heel hoog. De schuif voor pijn staat misschien laag. Bij een ander staan de schuiven weer anders.

Je kunt de schuiven niet zomaar verzetten. Maar je kunt wel zorgen dat er minder of meer binnenkomt. Met een koptelefoon, een andere plek, of een wekker om te eten.

De schuiven

Een prikkelprofiel kijkt naar al je zintuigen:

Zien

fel licht, veel kleuren, beweging om je heen.

Horen

harde geluiden, veel stemmen, een zoemend apparaat.

Voelen

labels in je kleding, aanraking, nat of plakkerig.

Ruiken en proeven

sterke geuren, eten met een bepaalde structuur.

Je lijf

honger, dorst, pijn, warm of koud, moeten plassen.

Bewegen

wiebelen, draaien, schommelen, stevig druk voelen.

Per schuif zijn er vier standen. Te hard, goed, te zacht, of: zoek ik juist op.

Het autistisch brein verwerkt prikkels per zintuig anders. Bij de ene schuif komt alles hard binnen. Bij de andere juist zacht. Dat kan bij één persoon tegelijk.

Een schuif die hoog staat, kost veel energie. Een drukke kantine is dan alsof iemand de muziek steeds harder zet. Een schuif die laag staat, is ook lastig. Je merkt pas laat dat je honger hebt, of dat je het koud hebt.

Sommige prikkels zoek je juist op, omdat ze rust geven. Wiebelen, iets zachts vasthouden, of stevig ingepakt zitten in een deken. Dat is geen raar gedrag. Het is je brein dat zelf aan de schuiven draait.

Over prikkels bij autisme is veel onderzoek gedaan. Over wat precies helpt, weten we minder.

Ook op latere leeftijd. Onderzoeker Yixin Chen vroeg 265 autistische mensen van 40 tot 93 jaar naar prikkels. Ze hadden meer last dan niet-autistische mensen van dezelfde leeftijd. Vooral geluid was lastig. Velen hadden eigen manieren gevonden, zoals een koptelefoon.

Een koptelefoon. Onderzoeker Beth Pfeiffer sprak ouders en leerkrachten van kinderen die slecht tegen geluid konden. Met een koptelefoon deden de kinderen meer mee. Veel kinderen leerden zelf voorspellen wanneer ze hem nodig hadden. Het was een klein onderzoek.

Wat helpt. Veel van wat helpt, komt uit ervaring. Wat bij de een werkt, werkt bij de ander soms niet. Daarom is je eigen profiel zo belangrijk.

Vul je prikkelprofiel in. Kies per zintuig de stand die het best past. Schrijf erbij wat helpt. Weet je het nog niet? Laat het dan open, en kijk er over een week nog eens naar.

Wat je invult, blijft op dit apparaat.

Je prikkelprofiel maak je niet in één keer. Je leert het kennen door op te letten.

Vandaag: let op één schuif

Kies vandaag één zintuig. Bijvoorbeeld horen. Let de hele dag op wat je hoort. Wat is te veel? Wat is fijn? Schrijf het 's avonds op.

Morgen kies je een ander zintuig. Na een week heb je alle schuiven gehad.

Let op verschillende plekken

Je schuiven kunnen op elke plek anders voelen. Thuis is geluid misschien goed, en op school veel te veel. Kijk daarom op een paar plekken: thuis, op school of op je werk, en onderweg.

Schuif omlaag wat te hard is

Komt een prikkel te hard binnen? Zorg dan dat er minder binnenkomt. Bijvoorbeeld:

Horen

een koptelefoon of oordopjes.

Zien

een plek met minder fel licht, of een pet.

Voelen

kleding zonder labels, van een stof die prettig voelt.

Ruiken

een plek bij een raam, of verder van de keuken.

Schuif omhoog wat te zacht is

Merk je iets pas laat? Zet dan iets in om het eerder te merken. Bijvoorbeeld:

• een wekker op je telefoon om te eten en te drinken;
• altijd een trui mee, ook als het warm lijkt;
• vaste momenten om naar de wc te gaan.

Gebruik wat je opzoekt

Zoek je een prikkel op omdat hij rust geeft? Gebruik dat. Een stressbal in je zak. Een stevig kussen op je schoot. Een stukje lopen tussen twee taken.

Deel je profiel

Laat je profiel zien aan wie je helpt. Je ouders, je mentor of je leidinggevende. Dan weten zij waarom je een koptelefoon draagt, of een andere plek vraagt. Je kunt het profiel downloaden.

Drie mensen, drie mengpanelen. Kijk wat er gebeurt als niemand de schuiven kent, en wat er gebeurt als iemand ze wel kent.

Een prikkelprofiel helpt veel mensen. Maar soms loopt het anders.

• Je profiel is elke dag andersOp een moeie dag staan alle schuiven hoger.Dat is ook informatie. Schrijf erbij hoe moe je was. Lees ook de les over je energie.
• Je weet niet wat je voeltHet is moeilijk te zeggen of iets te hard of te zacht is.Vraag iemand die je goed kent om mee te kijken. Of let op wat je doet: waar loop je weg, wat zoek je op?
• Een hulpmiddel mag nietEen koptelefoon of pet mag niet op school of op je werk.Laat je profiel zien. Leg uit waarvoor het is. Vaak kan het dan toch.
• Je schuiven veranderenIets wat vroeger goed ging, gaat nu niet meer.Dat kan, ook als je ouder wordt. Vul je profiel af en toe opnieuw in.

Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.

Over prikkels hoor je dingen die niet kloppen. Hier zijn er drie, met wat wel klopt.

Heb je veel last van prikkels? Je hoeft het niet alleen op te lossen.

Iemand die je vertrouwt

een ouder, een vriend, een broer of zus. Laat je profiel zien.

Op school of studie

je mentor, de intern begeleider (IB'er) of de studentendecaan. Vraag om aanpassingen.

Op je werk

je leidinggevende of de bedrijfsarts.

De huisarts

als prikkels je dagelijks leven veel moeilijker maken. Die kan met je meedenken over hulp.

De NVA

de Nederlandse Vereniging voor Autisme, op autisme.nl. Voor informatie en contact met anderen.

• richtlijnCenters for Disease Control and Prevention (CDC) (2025). Clinical Testing and Diagnosis for Autism Spectrum Disorder. CDC, met de criteria uit de DSM-5 van de American Psychiatric Association.De criteria voor de diagnose: sociaal contact en communicatie, en vaste patronen (ook prikkels). Wie eerder Asperger of PDD-NOS had, krijgt nu de diagnose ASS.
• onderzoekBen-Sasson e.a. (2009). A meta-analysis of sensory modulation symptoms in individuals with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders 39(1), 1-11.14 onderzoeken samen: prikkels komen bij autisme vaak anders binnen. Soms te zacht, soms te hard, en soms zoek je ze juist op.
• onderzoekTavassoli e.a. (2014). Sensory over-responsivity in adults with autism spectrum conditions. Autism 18(4), 428-432.221 autistische en 181 niet-autistische volwassenen. De autistische groep had meer last van gewone prikkels, bij elk zintuig: zien, horen, voelen, ruiken, proeven en het gevoel van je lichaam.
• onderzoekChen e.a. (2026). "Utterly Overwhelming": A Mixed-Methods Exploration of Sensory Processing Differences and Mental Health Experiences in Middle-Aged and Older Autistic Adults. Autism in Adulthood 8(2), 175-187.265 autistische en 167 niet-autistische mensen van 40 tot 93 jaar. Autistische mensen hadden meer last van prikkels, vooral van geluid. Velen hadden eigen manieren gevonden om ermee om te gaan, zoals een koptelefoon.
• onderzoekPfeiffer, Erb en Slugg (2019). Impact of Noise-Attenuating Headphones on Participation in the Home, Community, and School for Children with Autism Spectrum Disorder. Physical & Occupational Therapy in Pediatrics 39(1), 60-76.10 ouders en 5 leerkrachten van kinderen (6 tot 12 jaar) die slecht tegen geluid kunnen: met een koptelefoon deden de kinderen meer mee, thuis, buiten en op school. Veel kinderen leerden zelf voorspellen wanneer ze hem nodig hadden.

Alle bronnen van de cursus →

Laat zien wat je weet. Er zijn 8 vragen. Heb je er 6 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.