Werken
Solliciteren, je werkplek, collega's. Waarom werk meer is dan je taak, en hoe je een baan vindt en houdt die bij je autistisch brein past.
Eerst even gokken
Wat weet je al over werken met een autistisch brein? Kies wat je denkt. Fout is niet erg.
Wat vraagt werk?
Werk is meer dan je taak. Natuurlijk, je doet je werk: code schrijven, vakken vullen, patiënten helpen. Maar er is ook alles eromheen. Koffiepraat. Overleg. Een open kantoor. Regels die niemand opschrijft.
Zie het als een ijsberg. Boven water zie je de taak. Die kun je vaak heel goed. Onder water zit de rest: de prikkels, het contact, het aanpassen. Dat deel is groter dan je ziet, en kost vaak de meeste energie.
Een baan die bij je past, houdt rekening met de hele ijsberg. Niet alleen met de taak.
Kijk niet alleen naar de taak, maar ook naar wat er onder water zit.
Drie momenten
Er zijn drie momenten waarop dit speelt. Solliciteren: hoe laat je zien wat je kunt? Je werkplek: wat heb je nodig om goed te werken? En je collega's: hoe werk je samen, en wat vertel je?
Waarom loont het?
Autistische mensen hebben veel te bieden. Thuisarts noemt bijvoorbeeld creatief en origineel denken, en trouw zijn. Maar het deel onder water kan veel energie kosten. Dan lijdt het werk zelf eronder.
Je aanpassen om erbij te horen, kost veel. Het kan uitputten. Een werkplek die past, haalt een deel van die last weg.
Veel aanpassingen kosten weinig. Een rustige plek, duidelijke instructies, vaste tijden. Ze helpen jou, zonder je collega's te benadelen.
Wat weten we?
Over autisme en werk is redelijk wat onderzoek gedaan.
| Wat | Wat we weten | Bron |
|---|---|---|
| Sollicitatie | Met aangepaste vragen scoorden autistische kandidaten beter, en werd het verschil kleiner | Maras e.a. (2021) |
| Aanpassingen | De meeste kosten weinig: duidelijke instructies, een rustige werkplek, flexibele tijden | Petty e.a. (2023) |
| Vertellen | Liep soms goed, soms niet. Het hing af van kennis, aanpassingen en de sfeer | Romualdez e.a. (2021) |
| Je rechten | Een werkgever mag bij een sollicitatie niet naar je gezondheid vragen | Autoriteit Persoonsgegevens |
| Jobcoach | Een jobcoach van UWV kan je helpen op je werk | UWV |
De sollicitatie. Onderzoeker Maras en collega's lieten 50 volwassenen twee keer oefenen met een sollicitatiegesprek. De helft was autistisch. Bij gewone vragen scoorden de autistische kandidaten lager. Daarna werden de vragen aangepast. Iedereen scoorde toen beter, maar de autistische kandidaten het meest. Het lag dus deels aan de vragen, niet alleen aan de kandidaat.
Aanpassingen. Onderzoeker Sebastian Petty vroeg werkgevers en werknemers wat een goede aanpassing is. De meeste kostten weinig. Ze hielpen de autistische werknemer, zonder anderen te benadelen.
Probeer het zelf
Ben je aan het solliciteren, of heb je al een baan? Vul de werkkaart in. Hij helpt je bij een sollicitatie, een gesprek met je leidinggevende, of de bedrijfsarts.
Wat je invult, blijft op dit apparaat.
Hoe pak je het aan?
Een paar manieren om werk te vinden en te houden dat bij je past.
Vandaag: weet wat je sterk maakt
Schrijf drie dingen op waar je goed in bent in werk. Met een voorbeeld. "Ik ben nauwkeurig: in mijn stage vond ik een fout die niemand had gezien." Dat helpt bij een sollicitatie.
Bereid de sollicitatie voor
Bereid antwoorden voor op vragen die vaak terugkomen. Bijvoorbeeld: waarom wil je hier werken? Vraag vooraf wie er bij het gesprek zitten, en hoe lang het duurt. Vind je een vraag vaag? Vraag dan wat er bedoeld wordt.
Kijk naar de hele ijsberg
Kijk bij een vacature niet alleen naar de taak. Hoe ziet de werkplek eruit? Zijn de tijden vast? Is er veel overleg? Vraag of je een keer mag komen kijken.
Vraag wat je nodig hebt
Een rustige werkplek, een koptelefoon, duidelijke instructies, vaste tijden, een vast aanspreekpunt. Je kunt erom vragen, met of zonder je diagnose te noemen.
Bewaak je energie
Werk kost veel, ook wat onder water zit. Plan rust na je werk. Let op signalen van uitputting. Een jobcoach of de bedrijfsarts kan helpen voor het te veel wordt.
Herken je dit?
Drie mensen, drie ijsbergen. Kijk wat er gebeurt als alleen de taak telt, en wat er gebeurt als de hele ijsberg meetelt.
Casus 1Thomas, de sollicitatie
Thomas is 23 en programmeur. Hij is goed in zijn vak. Toch wordt hij na elk gesprek afgewezen. Op de vraag "Vertel eens iets over jezelf" weet hij niet wat hij moet zeggen.
Vrienden zeggen: "Wees gewoon jezelf."
Thomas weet niet wat de vraag precies wil weten. Hij vertelt over zijn katten.
Thomas bereidt drie antwoorden voor: wat hij kan, een voorbeeld uit zijn stage, en waarom hij deze baan wil. Bij een vage vraag zegt hij: "Bedoelt u mijn werkervaring?"
Thomas weet wat hij kan zeggen. Hij laat zien wat hij kan.
Casus 2Sanne, het open kantoor
Sanne is 31 en werkt als boekhouder. Haar team verhuist naar een open kantoor. Ze maakt meer fouten, en is 's avonds uitgeput.
Sanne zegt niets. Ze wil niet lastig zijn.
Het lawaai kost haar al haar energie. Zo houdt ze het niet vol.
Sanne vraagt haar leidinggevende om een vaste plek in een stille hoek, en een koptelefoon. Twee dagen per week werkt ze thuis.
Minder prikkels, meer energie voor haar werk. De aanpassing kostte weinig.
Casus 3Rob, de nieuwe leidinggevende
Rob is 50 en werkt al 20 jaar in een fabriek. Hij heeft een nieuwe leidinggevende, die steeds dingen verandert. Rob raakt van slag en meldt zich ziek.
De leidinggevende denkt: Rob kan niet tegen verandering. Misschien moet hij weg.
Rob doet al 20 jaar goed werk. Het probleem is hoe de veranderingen komen.
Rob praat met de bedrijfsarts. Samen met een jobcoach maken ze afspraken: veranderingen hoort Rob een week van tevoren, op papier.
Rob kan zich voorbereiden. Hij gaat weer aan het werk.
Past het niet?
Werken loopt niet altijd zoals je hoopt.
- Je wordt steeds afgewezenVraag om uitleg na een afwijzing. Oefen gesprekken met iemand die je vertrouwt. Een jobcoach kan helpen.
- Je wilt niet vertellen dat je autistisch bentDat hoeft niet. Je kunt ook alleen vragen wat je nodig hebt.
- Je werkgever wil geen aanpassingVraag waarom, en wat wel kan. Praat met de bedrijfsarts. Leg afspraken vast in een mail.
- Je raakt uitgeputOok met aanpassingen.Neem het serieus. Praat met de bedrijfsarts of de huisarts. Lees ook de les over autistische burn-out.
Voor jou
Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.
Zelf
Werk is meer dan je taak. Dat het deel onder water veel kost, is niet jouw schuld. Weet wat je sterk maakt, en wat je nodig hebt. Je mag om aanpassingen vragen. De meeste kosten weinig.
Iemand om me heen
Heb je een autistische collega? Zeg wat je bedoelt, en zet afspraken op papier. Neem een korte of eerlijke reactie niet persoonlijk. Vraag wat helpt.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Stel in een sollicitatiegesprek duidelijke vragen. Vraag wat iemand nodig heeft om goed te werken. Meld veranderingen op tijd, en op papier. Een rustige werkplek en duidelijke instructies kosten weinig.
Studie
Een stage is een goede oefening voor werk. Kijk wat je nodig hebt, en vraag erom. Zo weet je bij je eerste baan wat helpt.
Werk
Praat met je leidinggevende of de bedrijfsarts over wat je nodig hebt. Een jobcoach van UWV kan je begeleiden. Daarvoor heb je een contract nodig van minstens 3 maanden, voor minstens 8 uur per week.
Mythes & valkuilen
Over autisme en werk hoor je dingen die niet kloppen. Hier zijn er drie, met wat wel klopt.
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Wie slecht scoort in een sollicitatie, is niet geschikt. | Nee | Met aangepaste vragen scoorden autistische kandidaten veel beter. Het lag ook aan de vragen. |
| Aanpassingen op het werk zijn duur. | Nee | De meeste kosten weinig: een rustige plek, duidelijke instructies, vaste tijden. |
| Je moet je werkgever vertellen dat je autistisch bent. | Nee | Een werkgever mag bij een sollicitatie niet naar je gezondheid vragen. Alleen als het rechtstreeks van belang is voor het werk, moet je iets vertellen. |
Hulp nodig?
Loopt werk vast, of vind je geen baan? Je hoeft het niet alleen op te lossen.
- Iemand die je vertrouwt
- oefen een sollicitatiegesprek samen.
- Op je werk
- je leidinggevende, HR of de bedrijfsarts.
- UWV
- voor een jobcoach of andere hulp bij werk.
- De huisarts
- als je uitgeput of somber bent.
- De NVA
- de Nederlandse Vereniging voor Autisme, op autisme.nl. Ook voor vragen over werk.
Samenhang
Lees eerst
- Hulp regelenbij wie je moet zijn, en hoe je het gesprek voorbereidt
Verwant
- Vertellen of nietwat vertel je op je werk?
- Samenwerkenafspraken met collega's
- Autistische burn-outals je accu niet meer oplaadt
Hierna
- Je eigen planalles bij elkaar
Bronnen
- onderzoekMaras e.a. (2021). Ameliorating the disadvantage for autistic job seekers: An initial evaluation of adapted employment interview questions. Autism 25(4), 1060-1075.50 volwassenen (25 autistisch) deden twee oefensollicitaties. Bij gewone vragen scoorden autistische kandidaten lager. Met aangepaste vragen scoorde iedereen beter, en autistische kandidaten het meest. Het verschil werd kleiner.
- onderzoekPetty e.a. (2023). Workplace Adjustments for Autistic Employees: What is 'Reasonable'?. Journal of Autism and Developmental Disorders 53(1), 236-244.Een vragenlijst bij 98 werkgevers en werknemers in een Engelse stad. Goede aanpassingen helpen de autistische werknemer, zonder anderen te benadelen. Ze kosten weinig. Aanbevolen: uitleg over autisme, een rustige werkplek, duidelijke instructies en flexibele werktijden.
- onderzoekRomualdez, Walker en Remington (2021). Autistic adults' experiences of diagnostic disclosure in the workplace: Decision-making and factors associated with outcomes. Autism & Developmental Language Impairments 6.Gesprekken met 24 autistische volwassenen over vertellen op het werk. Het liep soms goed en soms niet. Het hing af van hoeveel collega's over autisme wisten, of er aanpassingen kwamen, en van de sfeer in het bedrijf.
- richtlijnAutoriteit Persoonsgegevens (2026). Sollicitaties. autoriteitpersoonsgegevens.nl.Een werkgever mag in een sollicitatiegesprek niet vragen naar je gezondheid. Je hoeft alleen iets te vertellen als het rechtstreeks van belang is voor de functie.
- richtlijnUWV (2026). Jobcoach: begeleiding op de werkvloer. uwv.nl.Een jobcoach helpt je op je werk als je door een ziekte of handicap ondersteuning nodig hebt. Je hebt een contract nodig van minimaal 3 maanden, voor minimaal 8 uur per week. De jobcoach begeleidt je maximaal 15 procent van je werktijd, en maximaal 3 jaar.
- onderzoekHull e.a. (2017). "Putting on My Best Normal": Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions. Journal of Autism and Developmental Disorders 47(8), 2519-2534.92 autistische volwassenen over camoufleren: hun autisme verbergen om erbij te horen. Dat kostte veel, onder meer uitputting.
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2025). Mijn kind heeft autisme. Thuisarts.nl, laatst gewijzigd 10 december 2025.Autisme is aangeboren en gaat niet over. Een behandeling helpt om er goed mee om te gaan.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 8 vragen. Heb je er 6 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van autistische mensen. Deze cursus legt uit wat autisme is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.