Samenwerken
Groepswerk op school, een project op je werk. Hoe je goed samenwerkt met een autistische klasgenoot of collega, met duidelijke rollen en afspraken.
Dit komt uit de ervaring van autistische mensen, niet uit onderzoek. Veel mensen hebben er iets aan. Kijk of het bij jou past.
Lees ook de andere kant: Sociale situaties
Eerst even gokken
Wat weet je al over samenwerken met een autistische klasgenoot of collega? Kies wat je denkt. Fout is niet erg.
Wat is goed samenwerken?
Samenwerken betekent: je doet samen een taak. Een werkstuk op school. Een project op je werk. Een klus in huis.
Zie het als een estafette. Elke loper weet welk stuk die loopt. En aan wie die het stokje geeft, en wanneer. Zonder die afspraken loopt iedereen door elkaar. Dan valt het stokje.
In veel groepen worden die afspraken niet hardop gemaakt. Iedereen voelt het een beetje aan. Voor het autistisch brein werkt dat vaak niet. Het wil weten welk stuk het moet lopen.
Spreek af wie welk stuk loopt, en wanneer het stokje over gaat.
Wat lastig kan zijn
In een groep praat iedereen soms door elkaar. Plannen veranderen onderweg. Afspraken blijven vaag, zoals: we zien wel wie wat doet. Vaak is het ook druk en rumoerig.
Voor een autistische klasgenoot of collega kost dat veel energie. Het gevolg is soms dat die stil wordt, of het werk thuis alleen doet.
Waarom helpen afspraken?
Duidelijke afspraken halen het raden weg. Wie wat doet, wanneer het af moet zijn, en hoe je overlegt. Dan hoeft het autistisch brein dat niet zelf uit te zoeken.
Een misverstand ligt aan twee kanten. In een gemengde groep gaat er makkelijker informatie verloren. Afspraken op papier helpen dan iedereen.
Ook rust helpt. In een rumoerig lokaal of een open kantoor komen veel prikkels binnen. Dan blijft er minder energie over voor het werk zelf.
Wat weten we?
Over groepswerk met autistische leerlingen is weinig onderzoek. De tips in deze les komen vooral uit de praktijk. Daarom staat het bewijs op ervaring.
| Wat | Wat we weten | Bron |
|---|---|---|
| Gemengde groepen | In groepen met autistische en niet-autistische mensen ging meer informatie verloren | Crompton e.a. (2020) |
| Op het werk | Goede aanpassingen kosten weinig: duidelijke instructies, een rustige werkplek, flexibele tijden | Petty e.a. (2023) |
| Zichtbaar maken | Een planning met plaatjes of woorden werkte, van kleuters tot volwassenen | Knight e.a. (2015) |
| Aanpassen | Je aanpassen om erbij te horen, kostte veel energie | Hull e.a. (2017) |
Op het werk. Onderzoeker Sebastian Petty vroeg 98 werkgevers en werknemers wat een goede aanpassing is. Hun antwoord: een aanpassing die de autistische werknemer helpt, zonder anderen te benadelen. De meeste kosten weinig. Voorbeelden: duidelijke instructies, een rustige werkplek, en flexibele werktijden.
Gemengde groepen. Onderzoeker Catherine Crompton liet groepen een verhaal doorvertellen. In gemengde groepen ging er meer verloren. Dat pleit voor afspraken die op papier staan.
Probeer het zelf
Werk je binnenkort samen in een groep? Vul de afsprakenkaart in, het liefst samen met de groep. Download hem, en deel hem met iedereen.
Wat je invult, blijft op dit apparaat.
Hoe pak je het aan?
Goed samenwerken begint bij de start. Een paar manieren.
Vandaag: verdeel de taken hardop
Begin elke samenwerking met de vraag: wie doet wat? Schrijf het op. Laat iedereen een taak kiezen die bij hem of haar past.
Spreek af wanneer iets af is
Niet "zo snel mogelijk", maar "donderdag om 12 uur". Zeg ook wat "af" betekent. Een eerste versie, of klaar om in te leveren?
Spreek af hoe en wanneer je overlegt
In een app, of in de les? Hoe vaak? Wie zet de afspraken op een rij? Een vast moment geeft rust.
Zet alles op één plek
Zet de taken, de deadlines en de afspraken in een gedeeld document of in de groepsapp. Dan kan iedereen het teruglezen. Ook als het in het gesprek te snel ging.
Zorg voor rust
Werk waar het rustig is, als dat kan. Laat iemand ook alleen aan een eigen deel werken. Samenwerken betekent niet dat je alles samen moet doen.
Herken je dit?
Drie groepen, drie keer een estafette. Kijk wat er gebeurt zonder afspraken, en wat er gebeurt met.
Casus 1Groepje in groep 7
Vier kinderen maken een werkstuk over vulkanen. Ruben (10) is autistisch. Hij wil alles weten over de vulkanen in IJsland. De anderen willen een poster maken. Er komt ruzie.
De juf zegt: "Jullie moeten het samen oplossen."
Niemand weet wie wat doet. Ruben weet niet wat er van hem verwacht wordt.
De juf maakt met het groepje een kaart: wie doet wat, en wanneer is het af? Ruben schrijft het stuk over IJsland. De anderen maken de poster.
Iedereen weet welk stuk die loopt. Ruben kan zijn kennis kwijt.
Casus 2Projectgroep op het mbo
Vijf studenten werken aan een opdracht. Ze overleggen in de pauze, in de kantine. Joris (18) is autistisch. In de herrie hoort hij de helft niet. Hij weet niet wat hij moet doen.
De groep denkt: Joris doet niet mee.
Joris wil wel. Maar de afspraken zijn alleen gezegd, in een drukke ruimte.
De groep zet de afspraken na elk overleg in de groepsapp. Ze overleggen in een leeg lokaal.
Joris kan alles teruglezen. Hij doet zijn deel, en op tijd.
Casus 3Team op kantoor
Het team van Fatima (29) werkt aan een nieuw project. In het overleg roept iedereen ideeën. Achteraf zegt de manager: "Fatima, jij pakt het verslag op, toch?" Fatima wist van niets.
Het team denkt: dat was toch wel duidelijk.
Het was niet gezegd, alleen gedacht.
Elk overleg eindigt met een lijstje: wie doet wat, en wanneer. De manager stuurt het rond.
Fatima weet wat ze moet doen. En de rest van het team ook.
Past het niet?
Afspraken helpen veel groepen. Maar soms loopt het anders.
- Iemand houdt zich niet aan de afspraakBespreek het rustig en concreet: "We spraken af dat dit donderdag af zou zijn. Wanneer lukt het wel?"
- De plannen veranderenEr komt een nieuwe opdracht bij.Zeg het zo snel mogelijk, en pas de kaart aan. Stuur hem opnieuw rond.
- Iemand wil alles alleen doenWerken in een groep kost veel energie.Geef een eigen deel, met een duidelijke grens. Spreek af wanneer jullie de delen samenvoegen.
- De groep wil geen afspraken"Dat is toch niet nodig."Afspraken kosten tien minuten. Ze voorkomen misverstanden, voor iedereen.
Voor jou
Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.
Iemand om me heen
Werk je samen met een autistische klasgenoot of collega? Vraag wat die fijn vindt. Spreek hardop af wie wat doet. Zet afspraken op papier. Neem stilte niet op als geen zin.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Laat een groep aan het begin taken en deadlines vastleggen. Zorg voor een rustige plek om te overleggen. Geef iemand die dat nodig heeft een eigen deel. Duidelijke instructies kosten weinig, en helpen iedereen.
Basisschool
Maak bij groepswerk de rollen zichtbaar: met kaartjes op tafel, of op het bord. Wie leest voor, wie schrijft, wie tekent?
Middelbare school
Laat groepjes een takenlijst inleveren aan het begin. Kijk halverwege of het loopt. Geef een cijfer per persoon, niet alleen per groep.
Studie
Projectgroepen overleggen vaak in de kantine of online. Zet de afspraken na elk overleg op één plek. Spreek af wie dat doet.
Werk
Sluit elk overleg af met wie wat doet, en wanneer. Stuur dat rond. Een rustige werkplek en duidelijke instructies zijn goede aanpassingen. Ze kosten weinig.
Mythes & valkuilen
Over samenwerken met autistische mensen hoor je dingen die niet kloppen. Hier zijn er drie, met wat wel klopt.
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Autistische mensen kunnen niet samenwerken. | Nee | Met duidelijke rollen en afspraken kan het goed. Wat lastig is, is vaag samenwerken. |
| Aanpassingen voor een autistische collega zijn duur. | Nee | De meeste kosten weinig: duidelijke instructies, een rustige plek, flexibele tijden. |
| Wie stil is in een groep, doet niet mee. | Nee | Stil zijn kan betekenen dat het te druk is, of dat iemand niet weet wanneer het zijn beurt is. |
Hulp nodig?
Loopt samenwerken steeds vast? Je hoeft het niet alleen op te lossen.
- De persoon zelf
- vraag op een rustig moment wat helpt.
- Op school
- de mentor, de intern begeleider (IB'er) of de zorgcoördinator.
- Op je werk
- je leidinggevende, HR of de bedrijfsarts.
- De NVA
- de Nederlandse Vereniging voor Autisme, op autisme.nl.
Samenhang
Lees eerst
- Duidelijk communicerenzeg wat je bedoelt
Verwant
- Als het te veel wordtwat je doet bij overprikkeling
- Voorspelbaarheidwaarom afspraken vooraf helpen
Hierna
- Vriendschapvrienden maken en houden
- Werkenautistisch zijn op je werk
Bronnen
- onderzoekCrompton e.a. (2020). Autistic peer-to-peer information transfer is highly effective. Autism 24(7), 1704-1712.Negen groepen van acht mensen gaven een verhaal door. Autistische mensen onder elkaar deden dat net zo goed als niet-autistische mensen onder elkaar. In gemengde groepen ging er meer verloren, en voelde het contact minder goed.
- onderzoekPetty e.a. (2023). Workplace Adjustments for Autistic Employees: What is 'Reasonable'?. Journal of Autism and Developmental Disorders 53(1), 236-244.Een vragenlijst bij 98 werkgevers en werknemers in een Engelse stad. Goede aanpassingen helpen de autistische werknemer, zonder anderen te benadelen. Ze kosten weinig. Aanbevolen: uitleg over autisme, een rustige werkplek, duidelijke instructies en flexibele werktijden.
- ervaringJoe Butler, National Autistic Society (2022). Tips for effective communication with autistic pupils. autism.org.uk.Tips uit de praktijk van een onderwijsadviseur. Geef bedenktijd: als vuistregel minstens 10 seconden. Herhaal met dezelfde woorden. Maak het zichtbaar, gebruik iemands naam, en geef één vraag of één ding tegelijk. Zeg wat iemand moet doen, niet wat niet. Vermijd beeldspraak en vage tijden.
- onderzoekKnight, Sartini en Spriggs (2015). Evaluating visual activity schedules as evidence-based practice for individuals with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders 45(1), 157-178.31 onderzoeken naar een planning met plaatjes of woorden (een visueel dagschema). Het werkte, van kleuters tot volwassenen, op school en daarbuiten.
- onderzoekHull e.a. (2017). "Putting on My Best Normal": Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions. Journal of Autism and Developmental Disorders 47(8), 2519-2534.92 autistische volwassenen over camoufleren: hun autisme verbergen om erbij te horen. Dat kostte veel, onder meer uitputting.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 8 vragen. Heb je er 6 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van autistische mensen. Deze cursus legt uit wat autisme is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.